Deprem, sel, heyelan veya fırtına gibi doğal olayların tamamen ortadan kaldırılması kısa vadede mümkün değildir. Ancak doğru şehir planlaması, dayanıklı yapılaşma, etkin denetim, erken uyarı sistemleri, afet yönetimi ve toplumda risk farkındalığının artırılması yoluyla bu olayların neden olduğu can ve mal kayıplarının önemli ölçüde azaltılması mümkündür.
Bu noktada sigortacılık, afetleri önleyen değil; afetlerin meydana gelmesi halinde bireylerin, işletmelerin ve ekonominin üzerindeki finansal yükün paylaşılmasını sağlayan temel risk yönetimi araçlarından biri olarak değerlendirilmelidir.
Asıl soru ise şudur:
Türkiye, artan doğal afet risklerine karşı sigortayı yeterince etkin bir finansal koruma mekanizması olarak kullanabiliyor mu?
Artan Afet Riski ve Ekonomik Kayıplar
Doğal afetlerin etkileri yalnızca hasar gören bina veya araçlarla sınırlı değildir. Bir deprem veya büyük ölçekli sel olayı;
· konutların, · işyerlerinin, · fabrikaların, · makine ve ekipmanların, · stokların, · altyapının, · ticari faaliyetlerin,
· çalışanların gelirlerinin, · işletmelerin nakit akışlarının
aynı anda etkilenmesine neden olabilmektedir.
Özellikle büyük afetlerde ortaya çıkan ekonomik kayıp, tek tek bireylerin veya işletmelerin kendi kaynaklarıyla karşılayabileceği seviyenin çok üzerine çıkabilmektedir.
Bu nedenle modern sigortacılık yaklaşımında amaç yalnızca hasar meydana geldikten sonra tazminat ödemek değildir. Asıl amaç, risk gerçekleşmeden önce doğru riskin doğru teminatla ve yeterli sigorta bedeliyle güvence altına alınmasıdır.
Türkiye Sigorta Birliği’nin 2024 sektör değerlendirmesinde de iklim değişikliği kaynaklı risklerin Türkiye’de daha fazla hissedilmeye başlandığı, ülkenin önemli deprem fay hatları üzerinde bulunduğu ve buna rağmen özellikle sivil, ticari ve sınai risklerde sigortalılık oranlarının henüz istenen seviyeye ulaşmadığı vurgulanmaktadır.
DASK Önemli Bir Güvence Ancak Tek Başına Yeterli Değil
Türkiye’de deprem riskine karşı oluşturulmuş en önemli mekanizmalardan biri Zorunlu Deprem Sigortası (DASK)’tır.
Ancak DASK ile ihtiyari konut sigortasının aynı ürün olmadığı özellikle vurgulanmalıdır.
DASK’ın temel amacı deprem nedeniyle meydana gelebilecek bina hasarlarını belirli limitler dahilinde güvence altına almaktır. Buna karşılık bir konut sigortası, ürünün kapsamına ve satın alınan teminatlara bağlı olarak eşya, hırsızlık, yangın, sel, su baskını, cam kırılması, elektronik cihazlar ve benzeri birçok riski de güvence altına alabilir.
Dolayısıyla DASK’ın bulunması, konutun bütün risklere karşı sigortalı olduğu anlamına gelmemektedir.
DASK’ın 2024 Faaliyet Raporu bu açıdan dikkat çekici bir tablo ortaya koymaktadır. Türkiye’de yaklaşık 20 milyon konut bulunduğu, 2024 yılında 11,2 milyon civarında poliçenin yürürlükte olduğu ve sigortalılık oranının yaklaşık %56 seviyesinde gerçekleştiği görülmektedir.
Üstelik bölgesel farklılıklar da dikkat çekicidir. 2024 verilerine göre DASK sigortalılık oranı Marmara Bölgesi’nde %64, Ege Bölgesi’nde %56, İç Anadolu’da %50, Akdeniz’de %55, Karadeniz’de %45, Doğu Anadolu’da %61 ve Güneydoğu Anadolu’da %51 seviyesindedir.
Bu veriler, Türkiye’de sigorta bilincinin yalnızca ekonomik koşullarla açıklanamayacağını; risk algısı, bölgesel farkındalık, sigorta kültürü ve ürünlerin doğru anlatılması gibi faktörlerin de önemli olduğunu göstermektedir.
DASK verileri incelendiğinde poliçe adetlerinin 2020 yılında yaklaşık 10 milyon, 2021 yılında 10,5 milyon, 2022 yılında 10,9 milyon ve 2023 yılında 11,7 milyon seviyesine ulaştığı görülmektedir. 2024 yılında ise poliçe sayısı yaklaşık 11,3 milyona
Büyük afetlerin toplumdaki risk farkındalığını artırması, sigortalılık oranının kalıcı ve sürdürülebilir biçimde yükselmesi için tek başına yeterli değildir.
2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerinin ardından sigortanın önemi konusunda kamuoyunda ciddi bir farkındalık oluşmuş olsa da, bu farkındalığın yıllar boyunca sürdürülebilir bir sigorta kültürüne dönüşmesi gerekmektedir.
Sigorta sektörünün önündeki temel hedeflerden biri, “afet olduktan sonra sigorta yaptırmak” yaklaşımından “risk gerçekleşmeden önce sigortalanmak” yaklaşımına geçişi sağlamaktır.
Konut sigortalarında yalnızca poliçe adedine bakmak yeterli değildir.
Bir konutun sigortalı olması kadar; ne kadar sigorta bedeliyle, hangi teminatlarla ve hangi şartlarla sigortalı olduğu da önemlidir.
Örneğin yüksek enflasyon dönemlerinde konutun veya eşyanın yeniden yapım/ikame maliyeti önemli ölçüde artabilir. Poliçedeki sigorta bedeli güncel değerlerin altında kalırsa, sigortalı poliçesi olmasına rağmen hasar anında beklediği finansal korumayı elde edemeyebilir.
Bu nedenle sektör açısından eksik sigorta konusu da sigortalılık oranı kadar önemli bir risk haline gelmektedir.
DASK’ın güncel tarifesinde dahi yapı maliyetlerinin düzenli olarak güncellendiği ve 2026 yılında betonarme yapılar için kullanılan metrekare maliyetinin yıl içinde artış gösterdiği görülmektedir.
Dolayısıyla sigorta şirketleri ve dağıtım kanalları açısından yalnızca “poliçe satışı” değil, doğru sigorta bedelinin belirlenmesi ve poliçenin düzenli olarak güncellenmesi de temel müşteri hizmeti olarak değerlendirilmelidir.
İşyerleri ve KOBİ’lerde Daha Büyük Bir Açık Bulunuyor
Doğal afetlerin ekonomik sonuçları açısından konutlar kadar işyerleri ve KOBİ’ler de kritik öneme sahiptir.
Bir KOBİ’nin faaliyet gösterdiği işyerinin yangın, deprem veya sel nedeniyle kullanılamaz hale gelmesi halinde ortaya çıkan zarar yalnızca bina hasarı değildir.
Aynı anda;
· makine ve ekipmanlar, · Binalar buna bağlı diğer yapılar, · stoklar, · demirbaşlar, · elektronik cihazlar, · ticari mallar
· kira giderleri, · çalışan maliyetleri, · müşteri ve üçüncü şahıs sorumlulukları, · faaliyet durması nedeniyle oluşan gelir kayıpları
gündeme gelebilir.
Bu nedenle KOBİ’lerde sigortacılık yaklaşımının yalnızca “yangın poliçesi” şeklinde değerlendirilmesi yetersizdir. İşletmenin faaliyet alanına göre bütüncül bir risk analizi yapılması gerekmektedir.
Türkiye Sigorta Birliği’nin sektör raporları, sivil, ticari ve sınai risklerde sigortalılığın hâlen arzu edilen seviyelerde olmadığını ortaya koymaktadır. Türkiye Sigorta Birliği
KOBİ sigortalılığına ilişkin kamuya açık, güncel ve tüm işletmeleri kapsayan standart bir resmi oran bulunmadığından, piyasada zaman zaman ifade edilen farklı KOBİ sigortalılık oranlarının dikkatle değerlendirilmesi gerekir. Bu alanda sektörün ihtiyaç duyduğu önemli çalışmalardan biri de KOBİ’lerin gerçek sigortalılık oranını düzenli olarak ölçen güvenilir bir veri altyapısının oluşturulmasıdır.
Türkiye’de sigortalılık oranlarının düşük olmasının nedenlerini yalnızca ekonomik şartlarla açıklamak doğru olmayacaktır.
Elbette yüksek enflasyon, satın alma gücündeki düşüş, işletmelerin maliyet baskısı ve hane halklarının bütçe öncelikleri sigorta talebini etkileyebilmektedir.
Ancak bunun yanında sigorta bilincinin ve risk yönetimi kültürünün yeterince gelişmemiş olması da önemli bir faktördür.
Bir tüketici için sigorta çoğu zaman hasar gerçekleşmediği sürece “harcama” olarak görülebilmektedir.
Oysa sigortanın ekonomik mantığı farklıdır:
Sigorta, gerçekleşmesi halinde kişinin veya işletmenin kendi mali gücüyle karşılayamayacağı bir riski önceden belirlenmiş bir maliyet karşılığında paylaşma mekanizmasıdır.
Bu bakış açısının toplumda yerleşmesi gerekmektedir.
Doğru Ürün Satılıyor mu?
Sigortalılık oranını artırmak kadar önemli bir başka konu da doğru ürünün satılmasıdır.
Sigorta satışında yalnızca poliçe üretim adedinin artırılması sektör açısından yeterli bir başarı göstergesi değildir.
Sigortalının gerçek ihtiyacının belirlenmesi, risklerinin analiz edilmesi ve uygun teminatların sunulması gerekmektedir.
Aksi halde düşük primli bir poliçe satın alan sigortalı, hasar meydana geldiğinde;
“Ben sigortalıydım, neden bu zarar karşılanmadı?”
sorusuyla karşılaşabilir.
Burada acente, broker, banka kanalı veya diğer dağıtım kanallarının rolü son derece önemlidir.
Sigorta aracısının görevi yalnızca fiyat karşılaştırması yapmak veya poliçe düzenlemek değil; müşterinin riskini anlamak, ihtiyacını belirlemek ve poliçenin kapsamını açık ve anlaşılır biçimde anlatmaktır.
Bu noktada sektörün performansı yalnızca kaç poliçe sattık?sorusuyla değil,
Kaç müşterinin gerçek riskini doğru şekilde sigortaladık? sorusuyla da ölçülmelidir.
Düşük Prim Her Zaman İyi Sigorta Anlamına Gelmez
Piyasa rekabetinin yoğun olduğu sigortacılık sektöründe fiyat önemli bir rekabet unsuru olmakla birlikte, sigortanın yalnızca prim üzerinden değerlendirilmesi önemli sorunlar yaratabilir.
Düşük prim;
· daha düşük teminat, · yüksek muafiyet, · kapsam dışı bırakılan riskler, · düşük sigorta bedeli, · sınırlı ek teminatlar anlamına gelebilir.
Bu nedenle müşteriye yalnızca “en ucuz poliçe”yi sunmak yerine, fiyat–teminat–risk dengesi anlatılmalıdır.
Özellikle doğal afet risklerinin arttığı bir dönemde müşterinin birkaç yüz liralık prim tasarrufu karşılığında yüz binlerce veya milyonlarca liralık teminat açığıyla karşı karşıya bırakılması, uzun vadede hem sigortalıya hem de sigorta sektörüne zarar verebilir.
Sigortalılık Oranlarını Artırmak İçin Ne Yapılmalı?
Türkiye’de sigortalanma oranının artırılması için yalnızca şirketlerin satış faaliyetlerini artırması yeterli değildir. Kamu, düzenleyici kurumlar, sigorta şirketleri, ikili sigorta piyasası, acenteler, brokerler, bankalar ve diğer dağıtım kanallarının birlikte hareket etmesi gerekmektedir.
Sigorta konusunda toplumun anlayabileceği sade bir dil kullanılmalıdır.
Vatandaşa yalnızca poliçe satmak yerine;
“Bu poliçe hangi riski karşılıyor?”
“Hasar olduğunda ne kadar ödeme alabilirsiniz?”
“Hangi durumlar kapsam dışında?”
“Sigorta bedeliniz yeterli mi?”
sorularının cevapları anlatılmalıdır.
Düşük primli ürün ile geniş kapsamlı ürün arasındaki fark tüketiciye açık biçimde gösterilmelidir.
Özellikle işyeri ve KOBİ sigortalarında işletmenin faaliyet konusu, bina özellikleri, stok yapısı, makine – elektronik cihazların durumu sayısı yaşı ; lokasyonu ve geçmiş hasarları dikkate alınmalıdır.
KOBİ’lerin sigorta ihtiyaçları ile büyük sanayi kuruluşlarının ihtiyaçları aynı değildir.
Bu nedenle sektör bazlı ve işletme büyüklüğüne göre farklılaştırılmış ürünler geliştirilmesi önemlidir.
Özellikle yüksek enflasyon ortamında poliçe bedelleri düzenli olarak gözden geçirilmelidir.
Sigortalının sigortaya olan güvenini en fazla etkileyen aşamalardan biri hasar sürecidir.
Hasarın hızlı değerlendirilmesi, müşterinin dosyasını dijital ortamda takip edebilmesi ve tazminat sürecinin açık biçimde anlatılması sigorta kültürünün gelişmesine katkı sağlayacaktır.
Türkiye Sigorta Birliği’nin 2025-2030 stratejik yol haritasında da müşteri deneyiminin
Sigorta Şirketleri Satıştan Önce Risk Yönetimine Odaklanmalı
Geleceğin sigortacılığında yalnızca hasar meydana geldiğinde ödeme yapan bir model yeterli olmayacaktır.
Sigorta şirketlerinin müşterilerine;
· risk analizi, · afet hazırlığı, · iş sürekliliği, · yangın önleme, · güvenlik sistemleri, · bina ve tesis kontrolleri,· veri güvenliği, · alternatif tedarik planları
gibi alanlarda da rehberlik etmesi önem kazanmaktadır.
Bu yaklaşım sigortacılığı klasik bir “tazminat ödeme” mekanizmasından çıkararak risk yönetimi ve finansal dayanıklılık hizmetine dönüştürebilir.
Türkiye’nin doğal afetlerle ilgili temel problemi yalnızca afetlerin meydana gelmesi değildir. Asıl problem, afet gerçekleştiğinde ortaya çıkan ekonomik ve sosyal kayıpların ne kadarının önceden yönetilebildiğidir.
Depremi, seli, heyelanı veya fırtınayı tamamen ortadan kaldırmak mümkün olmayabilir. Ancak bu olayların meydana getireceği ekonomik kayıpları azaltmak mümkündür.
Bu nedenle sigorta, afet yönetiminin tamamlayıcı ve stratejik unsurlarından biri olarak görülmelidir.
Türkiye’de yaklaşık 20 milyon konutun bulunduğu bir ortamda DASK sigortalılık oranının 2024 itibarıyla yaklaşık %56 seviyesinde kalması, önümüzde hâlâ önemli bir gelişim alanı bulunduğunu göstermektedir.
Ancak bundan sonraki hedef yalnızca sigortalı konut sayısını artırmak olmamalıdır.
Daha doğru sigortalanmış konutlar, daha doğru sigortalanmış işletmeler ve gerçek riskleri karşılayan poliçeler oluşturmak temel hedef olmalıdır.
Sigorta şirketleri ve dağıtım kanalları açısından da başarı yalnızca üretilen poliçe sayısıyla ölçülmemelidir.
Asıl başarı; doğru riski tespit etmek, doğru teminatı sunmak, yeterli sigorta bedelini belirlemek, müşteriyi doğru bilgilendirmek ve hasar meydana geldiğinde sigortalının hayatına mümkün olan en kısa sürede devam edebilmesini sağlamaktır.
KAAN TEZYEL
