Türkiye Sigorta ve Türkiye Hayat Emeklilik iş birliğiyle hazırlanan “Uzun Yaşam Ekonomisi: Yaşlanan Nüfusun Sigorta ve Emeklilik Sektörüne Etkileri” başlıklı kapsamlı rapor, küresel demografik dönüşümün sigorta ve emeklilik sistemleri üzerindeki derin etkilerini gözler önüne seriyor. Bu önemli çalışma, yaşlanan nüfusun sağlık ekonomisine etkilerinden yapay zekâ ve GLP-1 gibi yenilikçi sağlık teknolojilerinin yarattığı dönüşüme, sektörün karşılaştığı risklerden uzun yaşamın beraberinde getirdiği etik tartışmalara kadar geniş bir yelpazede analizler sunuyor.
Demografik Dönüşümün Sigorta Sektörüne Yansımaları
Türkiye Sigorta Hazine ve Emeklilik Operasyonları Genel Müdür Yardımcısı Gürol Sami Özer, demografik dönüşümün küresel ekonomide köklü bir yapısal değişimi tetiklediğini vurguladı. Özer, “2050’de 65 yaş ve üzeri nüfusun 1,6 milyara ulaşması beklenirken bu durumun sosyal güvenlik ve sağlık sistemleri üzerinde önemli bir yük oluşturması tahmin ediliyor” ifadelerini kullandı. Avrupa’da mevcut durumda her bir emeklinin finansmanını 3,4 çalışanın sağladığını, ancak bu oranın 2050’de 2’ye düşeceğinin öngörüldüğünü belirten Özer, bu tablonun kamusal emeklilik sistemlerinin sürdürülebilirliğini ciddi şekilde tehdit ettiğini belirtti. Ayrıca, yaşlanan nüfusun artışıyla medikal maliyetlerin yükseldiğine ve sağlık sektöründeki personel açığının kâr marjlarını olumsuz etkilediğine dikkat çekti.
Devletlerin bu demografik değişime yasal emeklilik yaşını ve şartlarını otomatik olarak yükselten, yaşam beklentisine endeksleyen mekanizmalarla hazırlandığını ifade eden Özer, “En büyük ekonomik ve sosyal riskin ise ‘yaşam süresi’nin devletten doğrudan bireylere kayması ve tasarruf açığının derinleşmesi olarak belirtebilirim” değerlendirmesinde bulundu. İnsan ömrünün uzamasının, geleneksel kamu emeklilik modellerinin sürdürülebilirliğini zorlaştırdığını ve çalışan-emekli dengesini bozduğunu belirten Özer, bu durumun yaşam süresi riskinin kamudan bireye devredilmesine, bireylerin daha uzun süre aktif çalışma hayatında kalmasına veya özel birikimlerini artırma ihtiyacına yol açtığını dile getirdi.
Tamamlayıcı emeklilik mekanizmalarının kritik önemine değinen Özer, “İnsanların sağlıklı ve refah içinde kalabilmesi için kamu kaynaklı birinci basamak sistemlere ek olarak, tamamlayıcı mekanizmalar geliştirilmelidir. Türkiye özelinde Orta Vadeli Program kapsamındaki Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi gibi zorunlu ikinci basamak modeller ile Bireysel Emeklilik Sistemi bu noktada hayati rol oynuyor. Dünyada yaşlanmanın getirdiği maliyetlerin tek bir paydaş veya kurum tarafından karşılanamayacak boyuta ulaştığını belirtmek istiyorum. Bu yüzden kamu, emeklilik şirketleri ve bireyler arasında dengeli bir yük paylaşımı kurulmalıdır” açıklamasını yaptı. Emeklilik dönemindeki olası gelir kayıplarını ve artan cepten sağlık harcamalarını dengelemek adına bireylerin, Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) fonları gibi pasif gelir sağlayan alternatif birikim araçlarına yönelmesi gerektiğini belirten Özer, BES birikimlerinin emeklilik aşamasında doğrudan ömür boyu yenileme garantili Tamamlayıcı Sağlık Sigortası poliçelerine dönüştüğü hibrit finansal ürünlerin bireysel riski minimize edeceğinin altını çizdi.
Sağlık Eşitsizlikleri ve Aktüeryal Adaptasyon
Rapor, uzun ve sağlıklı yaşam teknolojilerine erişimde ortaya çıkabilecek eşitsizliklere de dikkat çekiyor. Gürol Sami Özer, maliyetli biyoteknolojik tedaviler ve yenilikçi ilaçlara başlangıçta sadece yüksek gelirli grupların erişebilmesinin, sosyoekonomik uçurumu fizyolojik bir boyuta taşıyarak “biyolojik bir kast sistemi” oluşturma riskini barındırdığını ifade etti. Özer, “En düşük gelir grubundakilerin yüzde 44’ü kronik hastalık bildirirken bu oranın yüksek gelirlilerde yüzde 28 kalması sağlık eşitsizliğinin halihazırdaki boyutunu ve gelecekteki derinleşme potansiyelini açıkça gösteriyor” tespitinde bulundu. Biyoteknolojik ilerlemelerin bu farkı derinleştirmesi halinde, ekonomik güç ve servetin ileri yaş gruplarında yoğunlaşabileceğini belirten Özer, sosyal güvenlik ve sağlık sigortası üzerindeki finansal yükün artışının kamu maliyesinde kırılganlıklara yol açabileceği uyarısında bulundu. Bu süreçte kamunun düzenleyici fonksiyonu, kapsayıcı Uzun Süreli Bakım Sigortası uygulamaları ve özel sigorta ekosisteminin kapsayıcı ürün tasarımlarının toplumsal dengenin korunmasında stratejik bir rol oynadığını vurguladı.
Tıp ve biyoteknolojideki ilerlemelerle insan ömrünün uzamasının, aktüeryal hesaplamalar ile sigortacılıktaki parametrelerin yeniden tanımlanmasını zorunlu kıldığını belirten Özer, çözümün emeklilik ödemelerine katı bir “yıl sınırı” getirilmesiyle sağlanmayacağını ifade etti. Özer, “Bunun yerine aktüeryal sistem, ‘otomatik endeksleme’ ve ‘tanımlanmış katkı’ esaslı dinamik modellere geçiş yapmaktadır. OECD ülkelerindeki trendleri incelediğimizde, bireylerin birikimlerinin maaşa dönüştürülmesinde o anki beklenen yaşam süresi katsayılarının kullanıldığı itibari hesaplar ve tanımlanmış katkı planları öne çıkmaktadır” şeklinde konuştu. Ödenecek emekli maaşı miktarı veya tam emeklilik için gerekli prim gün sayısı ile yaşın otomatik olarak ortalama yaşam beklentisine endekslendiğini açıklayan Özer, “Böylece aktüeryal denge, yıl bazlı doğrudan kısıtlamalar yerine finansal çarpanların ve emeklilik yaşının dinamik olarak güncellenmesiyle sağlanacaktır” diyerek sigorta sistemlerinin adaptasyon sürecini özetledi.
Sağlık sistemleri üzerindeki artan maliyet baskısına çözüm olarak yapay zekâ uygulamalarını işaret eden Özer, bu teknolojilerin verimlilik sağlaması, AR-GE maliyetlerini düşürmesi ve ilaç keşif süreçlerini hızlandırmasıyla önemli fırsatlar sunduğunu belirtti. Özellikle GLP-1 obezite ilaçlarının biyomedikal alanda kritik bir dönüşüm başlattığını vurgulayan Özer, bu pazarın 2035 yılına kadar 190 milyar dolarlık bir büyüklüğe ulaşmasının beklendiğini aktardı. Ancak, bu tür yenilikçi çözümlerin hastane harcamalarını doğrudan ortadan kaldırmadığına dikkat çeken Özer, “Raporumuzda vurgulandığı üzere GLP-1 tedavisi bırakıldığında verilen kilolar hızla geri alındığından, süreç sürekli bir abonelik ekosistemine dönüşmekte ve medikal bütçeler üzerinde yeni yükler yaratmaktadır” uyarısında bulundu.
