Türkiye Sigorta ve Türkiye Hayat Emeklilik’in Ekonomik Araştırmalar Müdürlüğü tarafından yayımlanan “Uzun Yaşam Ekonomisi: Yaşlanan Nüfusun Sigorta ve Emeklilik Sektörüne Etkileri” başlıklı rapor, sigorta ve emeklilik sektörleri için stratejik önem taşıyan yeni bir dönemin ana hatlarını çiziyor. Rapor, dünya genelinde 65 yaş üstü nüfusun 2050 yılına kadar 1,6 milyara ulaşması beklentisiyle birlikte, değişen demografik yapının, kronik hastalık risklerinin ve aktif/pasif çalışan oranındaki düşüşün sektör üzerindeki etkilerini mercek altına alıyor.
Demografik dönüşümü ekonomik ve sektörel boyutlarıyla derinlemesine inceleyen bu kapsamlı çalışma, uzayan yaşam süresinin sağlık sistemlerinden sosyal güvenlik mekanizmalarına, bireysel tasarruf alışkanlıklarından sigorta ve emeklilik ürünlerine dek uzanan geniş bir alanda yarattığı dönüşümü analiz ediyor. Ayrıca, yeni nesil sağlık teknolojilerinin ve yapay zekânın sigortacılık sektörüne olan potansiyel etkileri ile uzayan insan ömrünün beraberinde getirdiği ekonomik, sosyal ve etik boyutlar detaylı bir şekilde değerlendiriliyor.
Küresel ve Türkiye’deki Demografik Dönüşüm
Raporun bulgularına göre, dünya ekonomisi nüfusun yaşlanmasıyla önemli bir yapısal dönüşüm sürecine giriyor. Mevcut durumda her 10 kişiden birinin 65 yaş ve üzeri olduğu küresel ölçekte, 2050 yılında bu oranın her 6 kişiden birine yükseleceği tahmin ediliyor. Küresel 65 yaş üstü nüfusun 862 milyondan 1,6 milyara çıkarak neredeyse iki katına ulaşması öngörülüyor.
Türkiye, birçok gelişmiş ekonomiye nazaran daha genç bir demografik yapıya sahip olmakla birlikte, bu dönüşümden muaf değil. Japonya ve İtalya gibi 2050 yılında nüfusunun yaklaşık üçte birinin 65 yaş ve üzeri bireylerden oluşması beklenen “ileri yaşlı” toplumlar arasında yer almayacak olsa da, Türkiye’de beklenen yaşam süresi 77,3 yıl ile 81,1 yıllık OECD ortalamasının altında seyrediyor. Ayrıca, her emekliye düşen çalışan sayısının sadece 1,6 olması, emeklilik sistemleri üzerindeki baskıyı açıkça gösteriyor.
Türkiye Sigorta Hazine ve Emeklilik Operasyonları Genel Müdür Yardımcısı Gürol Sami Özer, rapora ilişkin değerlendirmesinde, uzun yaşamın ekonomik ve sosyal sistemler açısından yeni bir dönemin kapısını araladığını belirterek şu önemli ifadeleri kullandı:
“Uzayan insan ömrünü sadece demografik bir değişim ya da yönetilmesi gereken bir risk olarak görmemek gerekiyor. Asıl hedef, ömre eklenen yılları sağlıklı, üretken ve finansal açıdan güvenceli hale getirmek olmalı. Sağlıklı yaşam süresinin uzaması, sağlık sistemleri üzerindeki yükü azaltırken, bireylerin üretkenliğini ve ekonomiye katkısını da artırabilecek önemli bir potansiyel taşıyor. Diğer yandan, daha uzun yaşam beraberinde daha uzun süreli sağlık, bakım ve emeklilik ihtiyacını da getiriyor. Bu nedenle geleceğin sistemini kamu, özel sektör ve birey arasında dengeli bir sorumluluk paylaşımı üzerine kurmamız gerektiğini düşünüyoruz. Önümüzdeki dönemde önleyici sağlığı, uzun vadeli tasarrufu ve değişen bakım ihtiyaçlarını finansal güvenceyle birlikte ele alan çözümlerin çok daha önemli hale geleceğine inanıyoruz.”
Sağlık Sigortacılığı ve Emeklilik Sistemlerinde Yeni Ufuklar
Uzun yaşam ekonomisinde önleyici sağlık kilit bir rol oynuyor. Rapor, 2050 yılında ortalama bir insanın 78 yıl yaşayacağını, ancak bu sürenin 11,4 yılını kötü sağlık koşullarında geçirmesinin beklendiğini ortaya koyuyor. Sağlık harcamalarının aynı dönemde 20,5 trilyon dolara ulaşabileceği öngörülürken, kanıtlanmış sağlık müdahalelerinin hastalık yükünü yüzde 35 oranında azaltma potansiyeli taşıdığı vurgulanıyor. Yapay zekâ, ilaç geliştirme, erken teşhis ve operasyonel verimlilik gibi alanlarda sağlık hizmeti maliyetlerini yönetmede ve verimliliği artırmada kritik bir unsur olarak öne çıkıyor. Ayrıca, GLP-1 (obezite) grubu ilaçları gibi kronik hastalık risklerini azaltan yeniliklerin, 2035 yılına kadar 190 milyar dolarlık bir pazar büyüklüğüne ulaşacağı belirtiliyor.
Yaşam sürelerinin uzaması, sosyal güvenlik ve emeklilik sistemleri üzerinde de önemli bir baskı oluşturuyor. Avrupa’da bugün bir emekliyi finanse eden 3,4 çalışma çağındaki insan sayısının 2050 yılında 2’ye gerilemesi bekleniyor. Bu durum, aktüeryal hesaplamaları karmaşıklaştırırken, “yaşam süresi riskinin” kamudan bireylere kaydığını gösteriyor. Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) ve Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES) gibi uzun vadeli tasarruf mekanizmalarının önemi bu bağlamda artıyor.
Sağlık sigortacılığı, uzun yaşam ekonomisinin önemli büyüme alanlarından biri olarak dikkat çekiyor. Küresel sağlık sigortası prim üretimi 2025 yılında yüzde 12,3 büyüyerek 1,68 trilyon euroya ulaşacak. Türkiye’de özel sağlık sigortalarının Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYH) içindeki payı yüzde 0,3 seviyesindeyken, primlerin 2026-2036 döneminde yıllık ortalama yüzde 15,3 büyüme kaydetmesi bekleniyor.
Rapor, biyoteknolojik gelişmelerin getirdiği ekonomik etkilerin yanı sıra, etik ve sosyal sonuçları da ele alıyor. Yeni teknolojilere erişimdeki sosyoekonomik eşitsizliklerin, sağlık ve yaşam süresi farklılıklarını derinleştirebileceği uyarısı yapılırken, kuşaklar arası dengeler ve toplumsal yapı üzerindeki potansiyel etkiler de değerlendiriliyor. Gelecekte, emeklilik koşullarını yaşam beklentisine uyarlayan modeller, yüksek maliyetli yeni nesil tedavilerin yaşam tarzı destek programlarıyla entegre yönetimi ve ömür boyu yenileme garantili sağlık çözümlerinin yaygınlaştırılması gibi adaptasyonların sigorta ve emeklilik sektörleri için kritik hale geleceği vurgulanıyor.
