Ben size Hürmüz Boğazı’nda neler oluyor, savaşın devam etmesi halinde neler olacak; doğrusunu anlatayım. Yurtiçinde ve yurtdışında gemi sigortaları yapan ve yarı kamu şirketi olan Türk P&I’ın Genel Müdürü Ufuk Teker ile konuştum. Denizcilik uzmanları ile de görüştüm. Hürmüz’de yaşananları madde madde anlatayım.
HÜRMÜZ’DE 3 BİN GEMİ VAR 900’Ü SIKIŞIP KALDI
İran her ne kadar Hürmüz Boğazı’nı kapatmadık dese de sigortacılara göre gemi giriş çıkışına izin vermiyor. Ne dışarıdakiler Boğaza girebiliyor, ne içeridekiler dışarı çıkabiliyor. Buna karşın İran, kendisinin ya da kendisiyle ilgili olan malları taşıyan, İran bayraklı veya İran menşeli gemilerin hareketine izin veriyor.
Boğaz’da 3 bine yakın gemi bulunuyor. Bunların 900’e yakını Boğaz’ın içinde sıkışmış halde, geri kalanlar da Boğaz’ın dışında bekliyor. Boğaz’ın içerisinde 50’nin biraz üzerinde sahibi Türk olan tanker olduğu tahmin ediliyor.
GEMİ BAŞINA 1 MİLYAR DOLARLIK SİGORTA İPTALİ
Gelelim işin sigorta boyutuna. Bu gemilerin iki tür sigortası var. Biri, otomobillerdeki kasko benzeri, gemiye gelecek zararı karşılayan gövde sigortası; diğeri ise zorunlu olan P&I sigortası (Protection and Indemnity denilen koruma ve tazminat sigortası). Bu sigorta olmadan hiçbir gemi limanlardan çıkamıyor, limanlara yanaşamıyor. Karayollarındaki trafik sigortası gibi. Bu P&I sigortası, savaş (harp) teminatını da içeriyor. Dünya deniz sigortacıları Arap Körfezi denilen Hürmüz Boğazı, savaş bölgesi olduğundan, buradaki aktivitenin sigortalanabilir limitlerin dışına çıktığı gerekçesiyle gemilerin P&I sigortalarını iptal etti. İptal edilen sigorta teminat tutarı ise gemi başına 1 milyar dolar. Hürmüz Boğazı’ndaki gemi sayısını (3 bin) hesaba katın, tutar olarak ne kadarlık bir sigorta teminatının iptal edildiğini hesaplayın. Boğaz’daki bu 3 bin geminin taşıdığı yükün, sorumluluğunun, çalışan personelinin sigortası bugün yok. Füze geldi, vurdu; sigorta güvencesinde değil.
Ancak sigortacılar, bu gemilerin gövde sigortalarını yapmaya devam ediyorlar ama savaş nedeniyle 7 günlük sürelerle ve ek prim ödenmesi kaydıyla sigortalıyorlar. Ek primler de 5 katına çıkmış durumda. Bedeli 100 milyon dolar olan tanker için savaş öncesi gemi sahibi 200 bin dolar öderken, şimdi 1 milyon dolar ödemek durumunda.
GEMİLERE TRUMP SİGORTASI
Temel sorun Hürmüz’ün içinde sıkışıp, kalan, çıkamayan gemilerde. ABD Başkanı Trump, bir açıklama yaparak, ABD donanmasının Hürmüz Boğazı’nda, petrol tankerlerine refakat edebileceğini söyledi. Ayrıca, ABD Uluslararası Kalkınma Finans Kurumu’nun Körfez’deki gemilere siyasi risk sigortası yapma talimatını verdi. Alınan kararla, Hürmüz Boğazı’ndaki gemilerin 20 milyar dolara kadar olan kayıpları sigortalanacak. Ancak sigorta sisteminin nasıl işleyeceği henüz net değil. Benzeri durum 1980’de yaşanmış, askeri gemilerin desteği ile ticari gemiler konvoy olarak Hürmüz Boğazı’ndan geçmişlerdi.
SİGORTACILAR HARP SAHASINI GENİŞLETTİ
Birkaç gündür söyleniyor ya, gemiler rota değiştirerek, yollarına devam edebilecekler diye; artık o imkan da kalmadı. Çünkü dünyadaki deniz sigortacıları, savaş riski olan alanı genişletti. Artık Bahreyn, Cibuti, Kuveyt, Umman ve Katar sigortacılar için riskli bölge ve buradaki gemilerin sigortaları da iptal ediliyor. Kızıldeniz’in bazı kısımları, Pakistan kıyı şeridi, Somali sınırına kadar uzanan bölgeler sigortacılar için savaş bölgesi.
GEMİ SAHİPLERİ NEDEN ELLERİNİ OVUŞTURUYOR?
Gelelim, sigortacılar açısından en kötü senaryoya. Hürmüz Boğazı’nda hapsolmuş gemiler eğer 365 günden fazla sıkışıp kalır, çıkamazlarsa; sigorta sözleşmesinden dolayı tam ziya, yani gemi kullanılamaz hale gelmiş sayılıyor. Bu da gemi sahipleri için iyi ama sigortacılar için kabus. Bu gerçekleşirse sigortacılar gemi başına 10 milyon dolar tazminat ödemek zorunda kalacak ki, Boğaz’daki 900 geminin bu durumda olacağı düşünüldüğünde dünya sigorta piyasasına 9 trilyon dolarlık maliyet yaratacak demektir. Bunun üzerine geminin yükünü de ilave ettiğinizde ödenecek tazminat 27 trilyon dolarlara çıkıyor. Şimdilerde sigortacılar bu senaryoyu ve nasıl önlem alınacağını konuşuyor. Öyle ki, kimi gemi sahiplerinin bu senaryo gerçekleşsin diye ellerini ovuşturdukları söyleniyor. Hatırlatayım, benzeri durum Rusya-Ukrayna savaşında da yaşandı ve sıkışıp kalan gemiler için sigorta endüstrisi ciddi hasarlar ödedi.
Sigortacılar bu duruma gelmeden bir çözüm bulunacağını ümit ediyorlar. Çözüm ise, ticaretin durmaması için devletlerin sağlayacağı garantörlük ve teminatlar.
